Achter De Zorgkamer staat medeoprichter Leyla Benali. Samen met vrijwilligers slaat zij dagelijks een brug tussen bewoners en de zorg. Niet alleen door mensen te begeleiden naar de juiste hulp, maar ook door medische informatie begrijpelijk te maken en eenzaamheid te bestrijden. Naar aanleiding van haar bijdrage aan Ongelijke Behandeling spraken we met Leyla over de gezondheidsverschillen in Den Haag Zuidwest, de groeiende groep zorgmijders en waarom menselijke aandacht volgens haar minstens zo belangrijk is als medische zorg.

Je bent medeoprichter van De Zorgkamer. Kun je uitleggen wat De Zorgkamer is en waarom jullie de stichting hebben opgericht?

"De Zorgkamer is opgericht door Sevim Özdemir en mij. Inmiddels hebben we de stichting overgedragen aan een nieuw bestuur, maar wij zijn de oorspronkelijke oprichters.

We begonnen De Zorgkamer omdat we zagen dat er in Bouwlust-Vrederust, een wijk in Den Haag Zuidwest, veel mensen tussen wal en schip vielen. Er wonen veel ouderen, mensen met een laag inkomen en mensen die moeite hebben om de weg te vinden binnen de zorg en hulpverlening. Dat ligt lang niet altijd aan de taal. Vaak gaat het om de manier waarop zorgverleners en instanties communiceren. Die sluit simpelweg niet aan bij wat mensen begrijpen.

De Zorgkamer is een laagdrempelige plek waar mensen met al hun zorgen terechtkunnen. Dat gaat niet alleen over gezondheid, maar ook over schulden, eenzaamheid of problemen met instanties. Wij helpen mensen de juiste loketten te vinden, maar we verwijzen niet alleen door. We gaan ook mee naar afspraken, leggen moeilijke informatie uit en tolken waar dat nodig is."

Met welke problemen komen bewoners het vaakst bij De Zorgkamer terecht?

"Veel mensen voelen zich niet gehoord of begrepen binnen de zorg. Dat komt niet altijd doordat ze de Nederlandse taal niet spreken. Ook mensen die de taal prima beheersen, lopen vast. Huisartsen hebben vaak maar zeven minuten per consult. Daardoor blijft belangrijke uitleg soms achterwege.

Mensen komen bijvoorbeeld thuis met medicijnen zonder precies te weten hoe of wanneer ze die moeten innemen, of welke bijwerkingen ze kunnen verwachten. We zien ook dat mensen soms met ernstige klachten naar huis worden gestuurd met het advies om een paracetamol te nemen. Pas maanden later blijkt dan dat er sprake is van iets ernstigs, zoals een hersentumor. Dat zijn geen uitzonderingen.

Daardoor ontstaat er een groot probleem: zorgmijding. Veel mensen hebben het gevoel dat de huisarts toch geen tijd voor hen heeft of hen niet begrijpt. Zeker ouderen, van wie de kinderen niet meer in de buurt wonen, durven vaak niemand te vragen om mee te gaan naar een afspraak. Ze willen hun kinderen niet belasten en blijven daardoor thuis.

Daarnaast zien we dat er in deze wijken veel aannames worden gedaan. Sommige huisartsen gebruiken bijvoorbeeld Google Translate in een verkeerde taal of gaan ervan uit dat alle Arabisch sprekenden dezelfde taal spreken. Dat soort aannames zorgt ervoor dat mensen zich niet gezien voelen. Meer interesse tonen in de persoon tegenover je zou al een wereld van verschil maken."

Wat hebben de bewoners van Den Haag Zuidwest met elkaar gemeen? Gaat het vooral om economische kwetsbaarheid of juist om een diverse culturele achtergrond?

"Eigenlijk allebei. Den Haag Zuidwest is net zo groot als Gouda en er wonen ongeveer 70.000 mensen. Het is een van de armste delen van Den Haag. Veel inwoners leven van een laag inkomen of zelfs onder de armoedegrens.

Daarnaast wonen er veel mensen met een migratieachtergrond, zeker in Bouwlust-Vrederust. Daardoor spelen taal en cultuur soms een rol, maar uiteindelijk draait het vooral om kwetsbaarheid. Of iemand nu Nederlands spreekt of niet, veel bewoners lopen vast in een systeem dat steeds ingewikkelder wordt."

Welk verhaal van een bewoner is jou het meest bijgebleven?

"Dat is zonder twijfel het verhaal van Hasan, de man die ook in de aflevering voorkomt. Toen hij voor het eerst bij De Zorgkamer binnenkwam was hij 81 jaar oud. Van een afstand zag hij er keurig uit. Hij liep altijd in pak. Maar toen hij dichterbij kwam zagen we dat er iets niet klopte. Hij rook sterk, hoorde bijna niets, zijn gebit was in slechte staat en hij voelde zich zichtbaar slecht.

Onze verpleegkundige Sevim, die Turks spreekt, is rustig met hem gaan praten. Niet meteen over medische klachten, maar gewoon over hoe het met hem ging, waar hij woonde en of hij kinderen had. Stap voor stap stelde hij zich open.

Bij een gezondheidsmeting bleek dat hij een extreem hoge bloeddruk had. Hij vertelde dat hij al lang niet meer naar de huisarts ging, omdat hij zich daar niet begrepen voelde. Hasan was een typische zorgmijder. Vanaf dat moment zijn we hem gaan begeleiden. We gingen mee naar de tandarts, bekeken zijn verzekering en ontdekten dat een kunstgebit gewoon werd vergoed. We zorgden ervoor dat er altijd een Turkstalige vrijwilliger met hem meeging. Inmiddels heeft hij een mooi kunstgebit en lacht hij weer volop.

We namen hem ook mee naar een audicien. Daar bleek dat hij aan één oor volledig doof was en aan het andere oor nog maar weinig hoorde. Vervolgens zijn we samen naar de huisarts gegaan. Daar bleek dat hij al jaren niet meer op controle was geweest.

Samen met de huisarts maakten we een plan. Hasan wilde liever geen medicijnen gebruiken tegen zijn hoge bloeddruk. Daarom zijn we met hem gaan wandelen, hebben we zijn voeding aangepast en hielden we zijn bloeddruk regelmatig in de gaten.

Daarnaast regelden we een nieuwe thuiszorgorganisatie, omdat de vorige nauwelijks zorg verleende terwijl er wel uren werden gedeclareerd. Nu krijgt hij de hulp die hij nodig heeft. Hij draagt schone kleding, gaat wekelijks naar de kapper, krijgt thuis bezoek van vrijwilligers en komt regelmatig langs voor een kop koffie. Inmiddels is Hasan 84 jaar. Elke week bakt hij nog steeds een cake voor ons, uit dankbaarheid. Dat is misschien wel het mooiste resultaat van alles."

Als ik het verhaal van Hasan hoor, vraag ik me af: hoe ga je daar zelf mee om? Jullie investeren veel tijd en aandacht in mensen. Is dat emotioneel zwaar, of geeft het juist energie?

"Je doet dit werk vanuit passie. We zijn allemaal vrijwilligers; niemand krijgt hiervoor betaald. Juist als je ziet wat het oplevert, geeft dat enorm veel motivatie. Je kunt deze mensen niet in de steek laten. Voor veel bewoners is De Zorgkamer de plek waar ze weten dat ze altijd terechtkunnen als alle andere deuren gesloten lijken.

We merken inmiddels ook dat huisartsen ons weten te vinden. Ze bellen ons bijvoorbeeld als ze iemand tegenover zich hebben die eenzaam lijkt of met wie de communicatie moeilijk verloopt. Daarnaast bereiden wij mensen voor op hun afspraak bij de huisarts. Omdat een consult vaak maar zeven minuten duurt, helpen we mensen vooraf om hun klachten concreet te formuleren. In plaats van een algemeen verhaal kunnen ze precies uitleggen wanneer klachten ontstaan en wat ze voelen.

Dat helpt niet alleen de patiënt, maar ook de huisarts. Bovendien leggen wij medische termen uit als mensen die niet begrijpen. Dat geldt net zo goed voor autochtone Nederlanders als voor mensen met een migratieachtergrond. Wij slaan eigenlijk de brug tussen de patiënt en de zorg."

Jullie doen meer dan gezondheidschecks; jullie organiseren ook activiteiten tegen eenzaamheid. Waarom horen die volgens jou onlosmakelijk bij elkaar?

"Eenzaamheid en gezondheid zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Veel ouderen zijn hun partner verloren en hun kinderen wonen niet meer in de buurt. Daardoor trekken ze zich terug. Ze zorgen minder goed voor zichzelf, komen minder buiten en koken niet meer uitgebreid. Ze denken: voor wie zou ik nog moeite doen?

Dat heeft direct invloed op hun gezondheid. Wij proberen mensen weer uit hun isolement te halen. Ze kunnen bij ons langskomen voor een kop koffie. Ze hoeven niet eens te praten als ze daar geen behoefte aan hebben. Alleen al het samen zijn maakt verschil.

We zien dat er vriendschappen ontstaan. Mensen nemen eten voor elkaar mee of koken samen. Daarnaast organiseren we workshops gezond koken, waarbij we laten zien hoe je ook met een klein budget gezond kunt eten, zelfs als je alleen bent."

Waar schiet het huidige zorgsysteem volgens jou het meest tekort als het gaat om kwetsbare ouderen?

"Het zorgsysteem is veel te veel gericht op digitalisering. Als je de huisarts belt, krijg je eerst een keuzemenu. Voor veel afspraken moet je online inloggen met DigiD of een foto uploaden. Maar veel ouderen zijn niet digitaal vaardig. Zij willen gewoon iemand kunnen bellen of langslopen om een afspraak te maken. Ze zitten niet te wachten op een bevestiging per e-mail of WhatsApp.

Juist die menselijke aandacht ontbreekt steeds vaker. En daar gaat het mis. Kwetsbare ouderen hebben behoefte aan persoonlijk contact. Niet alles hoeft digitaal. Soms is een telefoontje of een gesprek aan de balie precies wat iemand nodig heeft."

Kijk Ongelijke Behandeling elke maandag om 20:30 op NPO 2 of stream de serie op NPO Start.